Son güncelleme: 18 Aralık 2025
Kansu Uygur Devleti (Çince: 甘州回鶻; pinyin: Gānzhōu Huíhú), diğer adlarıyla Hexi Uygur Krallığı veya Sarı Uygurlar, 9. yüzyılın ortalarından 13. yüzyılın başlarına kadar günümüz Gansu eyaletinin orta kesiminde varlığını sürdürmüş bir Uygur devletidir.
840 yılında Kırgızlar'ın Uygur Kağanlığı'nı yıkmasıyla birlikte, Uygurların bir kısmı güneye ve batıya doğru göç etmiştir. Bir grup Uygur, Pangtekin liderliğinde Tien Shan dağlarını aşarak Gansu bölgesine yerleşmiştir. Burada yerel halklarla etkileşime girerek zamanla bağımsız bir devlet kurmuşlardır. Başkentleri, günümüz Zhangye şehri olan Ganzhou olmuştur. Bu nedenle devlet, Kansu Uygur Devleti olarak anılmıştır.
Kansu Uygur Devleti, coğrafi konumu sayesinde İpek Yolu ticaretinde önemli bir rol oynamıştır. Tarım, hayvancılık ve ticaret, devletin ekonomisinin temelini oluşturmuştur. Uygurlar, tarım tekniklerini geliştirmiş, sulama kanalları inşa etmiş ve verimli topraklar elde etmişlerdir. Ticaret sayesinde zenginleşmiş ve kültürel etkileşimde bulunmuşlardır.
Devlet, zamanla komşu bölgelere doğru yayılmıştır. Batıda Dunhuang ve Guazhou gibi önemli merkezleri kontrol altına almışlardır. Bu yayılma, Tibet İmparatorluğu ve Tangutlar gibi komşularıyla çatışmalara yol açmıştır.
Kansu Uygurları, çeşitli dönemlerde Çin hanedanlarıyla ilişkiler kurmuşlardır. Bazen vergi ödeyerek Çin'e bağımlı olmuşlar, bazen ise bağımsızlıklarını korumuşlardır. Özellikle Song Hanedanlığı döneminde, Kansu Uygurları ile Çin arasında ticaret ve kültürel alışveriş yoğunlaşmıştır.
Ancak, Kansu Uygurları aynı zamanda Tangutlar'ın saldırılarına da maruz kalmışlardır. 11. yüzyılın başlarında Tangutlar, Kansu Uygur Devleti'nin topraklarının bir kısmını ele geçirmişlerdir. Bu durum, devletin gücünü zayıflatmış ve iç karışıklıklara yol açmıştır.
Kansu Uygur Devleti, farklı kültürlerin etkileşimine sahne olmuştur. Uygurlar, kendi geleneklerini korumakla birlikte, Çin, Tibet ve Hint kültürlerinden de etkilenmişlerdir. Budizm, devletin en yaygın dinlerinden biri olmuştur. Uygurlar, Budist tapınaklar inşa etmişler ve Budist metinleri Uygurcaya çevirmişlerdir.
Uygur alfabesi, Kansu Uygurları tarafından da kullanılmıştır. Uygurca, devletin resmi dili olmuştur ve edebi eserler bu dilde yazılmıştır. Uygurlar, müzik, dans ve el sanatları gibi alanlarda da gelişmişlerdir.
Kansu Uygur Devleti, Orta Asya tarihinde önemli bir yere sahiptir. Uygurlar, bu bölgede uzun süre varlıklarını sürdürmüşler ve kültürel miraslarını gelecek nesillere aktarmışlardır. Kansu Uygur Devleti'nin kalıntıları, günümüzde arkeolojik kazılarla ortaya çıkarılmaktadır ve Uygur kültürünün anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Devletin dili, kültürü ve gelenekleri, günümüz Uygur halkı tarafından da yaşatılmaktadır.